Экспертиза

ГӨО жүгүртүү тармагындагы экспертиза

Генетикалык жактан өзгөртүлгөн организмдер (ГӨО) менен иштөө тармагындагы экспертиза мындай организмдердин адамдын саламаттыгына, жаныбарларга, өсүмдүктөргө жана айлана-чөйрөгө тийгизе турган мүмкүн болгон таасирин баалоо максатында жүргүзүлөт.

Эксперттик жол-жоболор биологиялык коопсуздукту камсыз кылуу тутумунун бир бөлүгү болуп саналат жана Кыргыз Республикасынын улуттук мыйзамдарына, ошондой эле эл аралык принциптерге негизделет.

Экспертизанын негизги этаптары

Эксперттик кароо, адатта, төмөнкү этаптарды камтыйт:

Зарыл болгон материалдарды жана маалыматтарды берүү.
Илимий жана методикалык ыкмаларды колдонуу менен мүмкүн болгон тобокелдиктерди баалоо.
Тийиштүү профилдеги адистер тарабынан материалдарды кароо.
Эксперттик корутунду даярдоо.
Ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан чечим кабыл алуу.

Процесстин катышуучулары

Экспертиза процессине төмөнкүлөр катышышы мүмкүн:

ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар;
биология, экология, медицина жана башка тектеш илимдер тармагындагы көз карандысыз эксперттер жана адистер;
белгиленген компетенциянын алкагында эксперттик жана консультативдик органдар.

Жалпы суроолор

Генетикалык жактан өзгөртүлгөн организмдер (ГМО) деген эмне

Генетикалык жактан модификацияланган организмдер (ГМО) – генетикалык материалы аларга белгилүү бир касиеттерди берүү үчүн заманбап биотехнологиялык методдор аркылуу өзгөртүлгөн организмдер.

ГМО салттуу түрдө өстүрүлгөн организмдерден эмнеси менен айырмаланат?

ГМО түзүүдө генетикалык материалды максаттуу өзгөртүү үчүн гендик инженерия ыкмалары колдонулат. Салттуу асылдандыруу геномго түздөн-түз кийлигишүүсүз айкашууга жана тандоого негизделген.

ГМО кайсы аймактарда колдонулат?

ГМОну айыл чарбасында, илимий изилдөөдө, медицинада жана өнөр жайда колдонсо болот. Колдонуунун конкреттүү чөйрөлөрү улуттук мыйзамдарга жана кабыл алынган чечимдерге жараша болот.

Кыргыз Республикасында ГМО колдонулабы?

Кыргыз Республикасында ГМОну жүгүртүүгө байланышкан маселелер колдонуудагы мыйзамдарга жана өлкөнүн эл аралык милдеттенмелерине ылайык жөнгө салынат.

Коопсуздук маселелери

ГМО адамдын ден соолугу үчүн коркунучтуубу?

ГМОнун адамдын ден соолугуна тийгизүүчү потенциалдуу таасири аларды колдонуу жөнүндө чечим кабыл алынганга чейин жүргүзүлүүчү тобокелдикти баалоонун атайын жол-жоболору аркылуу бааланат.

ГМОнун коопсуздугу кандай бааланат?

Коопсуздукту баалоо илимий жана методологиялык ыкмалардын негизинде адамдардын ден соолугуна, жаныбарларга, өсүмдүктөргө жана айлана-чөйрөгө мүмкүн болуучу тобокелдиктерге талдоо жүргүзүүнү камтыйт.

ГМОнун тобокелдигине баа берүү ким тарабынан жүргүзүлөт?

Тобокелдиктерди баалоо ыйгарым укуктуу органдар жана тиешелүү профилдеги адистер тарабынан биология, экология, медицина жана башка илимдер чөйрөсүндөгү адистерди тартуу менен жүргүзүлөт.

Сактык принциби эмнени билдирет?

Сактануу принциби илимий белгисиздиктин шарттарында мүмкүн болуучу тобокелдиктерди эске алуу менен чечимдерди кабыл алууну камтыйт жана биологиялык коопсуздук системасында колдонулат.

Экология жана айлана-чөйрө

ГМО айлана-чөйрөгө таасир этиши мүмкүнбү?

ГМОнун айлана-чөйрөгө потенциалдуу таасири колдонуунун конкреттүү шарттарын эске алуу менен экологиялык тобокелдикти баалоо процедуралары аркылуу бааланат.

ГМОнун экологиялык коркунучун баалоо деген эмне?

Бул ГМОнун экосистемаларга, биологиялык ар түрдүүлүккө жана айлана-чөйрөдөгү башка организмдер менен өз ара аракеттенүүсүнө мүмкүн болуучу таасирин талдоо.

ГМО мониторинг жүргүзүлөбү?

Биокоопсуздуктун алкагында мониторинг чаралары ГМОнун таасирин көзөмөлдөө үчүн аларды колдонуу жөнүндө чечим кабыл алынгандан кийин колдонулушу мүмкүн.

Мыйзам чыгаруу жана жөнгө салуу

Кыргыз Республикасында ГМОнун жүгүртүүсү кандай жөнгө салынат?

Жөнгө салуу эл аралык милдеттенмелерди, анын ичинде биологиялык коопсуздук боюнча Картахена протоколун эске алуу менен биологиялык коопсуздук жаатындагы улуттук мыйзамдардын негизинде жүзөгө ашырылат.

ГМО маселелери боюнча чечимди ким кабыл алат?

Чечимдер белгиленген тартипте жана эксперттик корутундулардын негизинде Кыргыз Республикасынын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдары тарабынан кабыл алынат.

Кыргызстан кандай эл аралык милдеттенмелерди эске алат?

Кыргыз Республикасы биологиялык коопсуздук боюнча Картахена протоколунун катышуучусу болуп саналат, ал ГМОну трансчегаралык алып өтүү жана тобокелдиктерди баалоо маселелерин жөнгө салат.

Биологиялык коопсуздук боюнча Картахена протоколу деген эмне?

Картахена протоколу – генетикалык жактан модификацияланган организмдер менен коопсуз иштөөнү жана биологиялык ар түрдүүлүктү коргоону камсыздоого багытталган эл аралык келишим.

Ишкердик жана чарбалык ишмердүүлүк

Мен ГМО менен иштөө үчүн уруксат алышым керекпи?

Иштин түрүнө жана ГМОну пайдалануунун мүнөзүнө жараша Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген өзгөчө жол-жоболор колдонулушу мүмкүн.

Өтүнмө ээси кандай маалыматтарды бериши керек?

Жалпысынан алганда, потенциалдуу тобокелдиктерди баалоо үчүн зарыл болгон маалымат, анын ичинде ГМОнун касиеттери жана колдонуунун болжолдуу шарттары жөнүндө маалымат талап кылынат.

Курамында ГМО бар продукцияларды импорттоого болобу?

ГМОну камтыган же потенциалдуу камтыган продукцияны импорттоо маселелери колдонуудагы эрежелерге жана ыйгарым укуктуу органдардын чечимдерине ылайык каралат.

Общество и информирование

ГМО тууралуу расмий маалыматты кайдан алсам болот?

Расмий маалымат ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан, ошондой эле биологиялык коопсуздук боюнча улуттук жана эл аралык маалымат платформаларында жарыяланат.

ГМО маселелеринде коомчулук кандай роль ойнойт?

Коомдук маалымат жана кызыкдар тараптардын катышуусу биокоопсуздук системасынын маанилүү элементтери болуп саналат жана эл аралык келишимдерде талап кылынат.

Атайын мүмкүнчүлүктөр

Өлчөмү жана масштаб

Аралыктар

Түстөр жана контраст

Куралдар

Тегиздөө